خیریه شعف
متن کامل اعمال روز عرفه از باب دوم: اعمال سال کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، همراه با ترجمه فارسی.
روز نهم: روز عرفه و از اعیاد بزرگ است، گرچه به اسم عید نامیده نشده و روزى است که خدا بندگانش را به عبادت و طاعت خویش دعوت کرده و سفرههاى جود و احسانش را براى آنان گسترده، و شیطان در این روز خوارتر و حقیرتر، و راندهتر و خشمناکتر از روزهاى دیگر است، و روایت شده که حضرت زین العابدین علیه السّلام در روز عرفه صداى سائلى را شنید که از مردم درخواست کمک مىکرد، به او فرمود: واى بر تو، آیا در این روز از غیر خدا درخواست مىکنى؟! و حال آنکه براى بچههاى در رحم، در این روز امید مىرود، که فضل خدا شامل حالشان گردد، و سعادتمند شوند. و براى این روز چند عمل وارد است: اوّل: غسل. دوم: زیارت حضرت سید الشّهداء علیه السّلام که برابر هزار حج و هزار عمره و هزار جهاد و بلکه افضل از این است، و روایات در کثرت فضیلت زیارت آن حضرت در این روز متواتر است [یعنى از افراد بسیارى نقل شده است] و اگر کسى در این روز توفیق یابد، که زیر قبّه مقدّسه آن حضرت باشد، ثوابش کمتر از کسىکه در عرفات باشد نیست، بلکه بیشتر و بیشتر است، و کیفیت زیارت آن حضرت بعد از این در باب زیارات ان شاء الله تعالى مىآید. سوم: پس از نماز عصر، پیش از آنکه مشغول خواندن دعاهاى عرفه شود، در زیر آسمان دو رکعت نماز بجا آورد، و به گناهانش نزد خدا اعتراف و اقرار نماید، تا به ثواب عرفات دست یابد، و گناهانش آمرزیدکه گردد، آنگاه به اعمال و دعاهاى عرفه که از ائمه طاهره علیهم السّلام روایت شده است مشغول گردد، و آن اعمال و ادعیه بیشتر از ان است که به طور کامل در این مختصر ذکر شود ولى به اندازهاى که این کتاب گنجایش آن را داشته باشد نقل مىکنیم. شیخ کفعمى در کتاب «مصباح» فرموده: براى کسىکه از دعا خواندن ضعف پیدا نکند روزه روز عرفه مستحب است، و پیش از زوال [رسیدن آفتاب به وقت شرعى ظهر] غسل استحباب دارد، و همچنین زیارت امام حسین علیه السّلام در روزوشب عرفه مستحبّ است. و چون وقت زوال رسید، زیر آسمان رود، و نماز ظهر را با رکوع و سجود نیکو بجا آورد، و چون از نماز ظهروعصر فارغ شود، دو رکعت نماز بخواند، در رکعت اول پس از سوره «حمد» سوره «توحید» و در رکعت دوم بعد از (حمد) سوره (کافرون) بخواند، پس از ان چهار رکعت نماز بجا آورد، در هر رکعت پس از سوره (حمد) پنجاه مرتبه سوره (توحید) بخواند. فقیر مىگوید: این نماز همان نماز حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام است، که در ضمن اعمال روز جمعه گذشت. سپس شیخ کفعمى فرموده است: این تسبیحات را که از حضرت رسول صلّى الله علیه و آله روایت شده است، و سیّد ابن طاووس در «اقبال» ذکر فرموده بخوان:
سُبْحَانَ الَّذِی فِی السَّمَاءِ عَرْشُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی الْأَرْضِ حُکْمُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی الْقُبُورِ قَضَاؤُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی الْبَحْرِ سَبِیلُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی النَّارِ سُلْطَانُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی الْجَنَّةِ رَحْمَتُهُ سُبْحَانَ الَّذِی فِی الْقِیَامَةِ عَدْلُهُ سُبْحَانَ الَّذِی رَفَعَ السَّمَاءَ سُبْحَانَ الَّذِی بَسَطَ الْأَرْضَ سُبْحَانَ الَّذِی لا مَلْجَأَ وَ لا مَنْجَى مِنْهُ اِلّا إِلَیْهِ.
منزّه است خدایى که عرشش در آسمان است،: منزّه است خدایى که حکمش در زمین است، منزّه است خدایى که فرمانش در گورهاست، منزّه است خدایى که راهش در دریاست، منزّه است خدایى که سلطنتش در آتش است، منزّه است خدایى که رحمتش در بهشت است، منزّه است خدایى که عدالتش در قیامت است، منزّه است خدایى که آسمان را برافراشت، منزّه است خدایى که زمین را بگسترد، منزّه است خدایى که پناهگاه و نجاتى از او جز به سوى او نیست
سپس صد مرتبه بگو:
سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ للهِ وَ لا إِلَهَ اِلّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ.
منزّه است خدا، و سپاس از آن خدا است، و معبودى جز خدا نیست، و خدا بزرگتر است
و سوره «توحید» را صد مرتبه «ایة الکرسى» را صد مرتبه بخوان، و صد مرتبه بر محمّد و آل محمّد صلوات فرست، و ده مرتبه بگو:
لا إِلَهَ اِلّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی وَ هُوَ حَیٌّ لا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.
معبودى جز خدا نیست، یگانه و بىشریک است، فرمان روایى و سپاس از ان اوست، زنده مىکند و مىمیراند، و مىمیراند و زنده مىسازد، و او زنده پاینده است، خیر تنها به دست اوست و او بر هرچیز تواناست
و ده مرتبه:
أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِی لا إِلَهَ اِلّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ
آمرزش مىجویم از خدایى که معبودى جز او نیست، زنده و به خود پاینده است و به سوى او بازمىگردیم
و ده مرتبه
یَا اللهُ
اى خدا
و ده مرتبه
یَا رَحْمَنُ
اى مهربان
و ده مرتبه
یَا رَحِیمُ
اى بخشنده
و ده مرتبه
یَا بَدِیعَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ یَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرَامِ
اى پدید آورنده آسمانها و زمین، اى داراى شوکت و بخشش
و ده مرتبه
یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ
اى زنده اى پاینده
ده مرتبه
یَا حَنَّانُ یَا مَنَّانُ.
اى نعمتافزا اى عطابخش
و ده مرتبه
یَا لا إِلَهَ اِلّا أَنْتَ
اى که خدایى جز تو نیست
و ده مرتبه
آمِینَ
اجابت فرما
آنگاه بگو
اللهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَیَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ یَا مَنْ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ یَا مَنْ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَى وَ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ یَا مَنْ هُوَ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى یَا مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ و
خدایا از تو درخواست مىکنم، اى کسىکه از رگ گردن به من نزدیکتر است، اى کسىکه میان انسان و دلش پرده مىشود، اى کسىکه در چشمانداز برتر و افق آشکار است، اى کسىکه بخشنده و بر حکومت هستى قرار دارد، اى کسىکه چیزى مانندش نیست، و او شنوا و بیناست، از تو درخواست مىکنم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست
و حاجت خود را بخواه که به خواست خدا برآورده خواهد شد، آنگاه این صلوات را که از امام صادق علیه السّلام روایت شده بخوان، که هرکه بخواهد محمّد و آل محمّد علیهم السّلام را در فرستادن صلوات بر ایشان مسرور نماید، بگوید:
اللهُمَّ یَا أَجْوَدَ مَنْ أَعْطَى وَ یَا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ وَ یَا أَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ اللهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْأَوَّلِینَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْآخِرِینَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْمَلَإِ الْأَعْلَى وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْمُرْسَلِینَ اللهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّدا وَ آلَهُ الْوَسِیلَةَ وَ الْفَضِیلَةَ وَ الشَّرَفَ وَ الرِّفْعَةَ وَ الدَّرَجَةَ الْکَبِیرَةَ اللهُمَّ إِنِّی آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ لَمْ أَرَهُ فَلا تَحْرِمْنِی فِی [یَوْمِ] الْقِیَامَةِ رُؤْیَتَهُ وَ ارْزُقْنِی صُحْبَتَهُ وَ تَوَفَّنِی عَلَى مِلَّتِهِ وَ اسْقِنِی مِنْ حَوْضِهِ مَشْرَبا رَوِیّا سَائِغا هَنِیئا لا أَظْمَأُ بَعْدَهُ أَبَدا إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ اللهُمَّ إِنِّی آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ لَمْ أَرَهُ فَعَرِّفْنِی فِی الْجِنَانِ وَجْهَهُ اللهُمَّ بَلِّغْ مُحَمَّدا صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مِنِّی تَحِیَّةً کَثِیرَةً وَ سَلاما
خدایا اى بخشندهترین کسىکه عطا فرمود، و اى بهترین کسىکه درخواست شد، و اى مهربانترین کسىکه از او مهربانى خواسته شد، خدا درود فرست بر محمّد و آلش در بین گذشتگان، و بر محمّد و خاندانش در میان آیندگان، و بر محمّد و خاندانش در میان فرشتگان، و بر محمّد و خاندانش در میان رسولان. خدایا عطا فرما به محمّد و خاندانش وسیله و فضیلت و شرف، و بلندى مقام و درجه والا. خدایا ایمان آوردم به محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) درحالىکه او را ندیدم، پس مرا در قیامت از دیدارش محروم مساز، و همنشینى با او را نصیبم فرما، و مرا بر دین او بمیران، و از حوضش سیرابم کن، نوشیدنى بدون تشنگى، دلنشین و گوارا که پس از آن هرگز تشنه نشوم، همانا تو بر هرچیز توانایى. خدایا ایمان آوردم به محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) درحالىکه او را ندیدم، پس در بهشت چهرهاش را به من بشناسان. خدایا به محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) از سوى من تحیّت و سلام بسیار برسان
پس دعاى امّ داود را که بیانش در ضمن اعمال ماه رجب گذشت بخوان، آنگاه این تسبیح را که ثوابش در زیادتى شماره نمىشود. و ما میزان ثواب آن را به خاطر رعایت اختصار بیان نکردیم بگو:
سُبْحَانَ اللهِ قَبْلَ کُلِّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ بَعْدَ کُلِّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ مَعَ کُلِّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ یَبْقَى رَبُّنَا وَ یَفْنَى کُلُّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا یَفْضُلُ تَسْبِیحَ الْمُسَبِّحِینَ فَضْلا کَثِیرا قَبْلَ کُلِّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا یَفْضُلُ تَسْبِیحَ الْمُسَبِّحِینَ فَضْلا کَثِیرا بَعْدَ کُلِّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا یَفْضُلُ تَسْبِیحَ الْمُسَبِّحِینَ فَضْلا کَثِیرا مَعَ کُلِّ أَحَدٍ،
منزّه است خدا، پیش از هرکس، و منزّه است خدا پس از هرکس، و منزّه است خدا با هرکس و منزّه است خدا، پاینده است پروردگار ما، و فنا مىپذیرد هرکس، و منزّه است خدا، تنزیهى که فزونى مىگیرد بر تنّزیه تنزیهکنندگان فزونى بسیار پیش از هرکس، و منزّه است خدا، تنزیهى که فزونى مىگیرد بر تنزیه تنزیهکنندگان فزونى بسیار پس از هرکس، و منزّه است خدا تنزیهى که فزونى مىگیرد بر تنزیه تنزیهکنندگان فزونى بسیار به همراه هرکس
وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا یَفْضُلُ تَسْبِیحَ الْمُسَبِّحِینَ فَضْلا کَثِیرا لِرَبِّنَا الْبَاقِی وَ یَفْنَى کُلُّ أَحَدٍ وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا لا یُحْصَى وَ لا یُدْرَى وَ لا یُنْسَى وَ لا یَبْلَى وَ لا یَفْنَى وَ لَیْسَ لَهُ مُنْتَهًى وَ سُبْحَانَ اللهِ تَسْبِیحا یَدُومُ بِدَوَامِهِ وَ یَبْقَى بِبَقَائِهِ فِی سِنِی الْعَالَمِینَ وَ شُهُورِ الدُّهُورِ وَ أَیَّامِ الدُّنْیَا وَ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ سُبْحَانَ اللهِ أَبَدَ الْأَبَدِ وَ مَعَ الْأَبَدِ مِمَّا لا یُحْصِیهِ الْعَدَدُ وَ لا یُفْنِیهِ الْأَمَدُ وَ لا یَقْطَعُهُ الْأَبَدُ وَ تَبَارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ
و منزّه است خدا تنزیهى که فزونى مىگیرد بر تنزیه تنزیهکنندگان فزونى بسیار، براى پروردگار ما پاینده است و هیچکس نپاید، و منزّه است خدا تنزیهى که شمرده نشود، و دانسته نگردد و فراموش نشود و کهنه نمىگردد. و فانى نمىشود، و برایش نهایتى نباشد، و منزّه است خدا تنزیهى که دوام یابد به دوامش، و باقى ماند به بقایش در امتداد سالهاى جهانیان، و ماههاى روزگاران، و روزهاى دنیا و ساعات شبوروز، و منزّه است خدا به ابدیت ابد، و همپاى ابد، آن تنزیهى که آن را عددى شماره نکند، و مدّتى فنایش نکند، و سرانجامى قطعش نکند، و بزرگ است خدا نیکوترین آفرینندگان
سپس بگو:
وَ الْحَمْدُ للهِ قَبْلَ کُلِّ أَحَدٍ وَ الْحَمْدُ للهِ بَعْدَ کُلِّ أَحَدٍ
و سپاس خداى را پیش از هرکس، و سپاس خداى را پس از هرکس
تا آخر دعا، ولى به جاى هر سبحان الله بگو: الحمد لله و چون به احسن الخالقین رسیدى بگو: «لا اله الا الله قبل کل احد» تا آخر که بجاى سبحان الله «لا اله الا الله» مىگویى، و پس از آن بگو: «الله اکبر قبل کل احد» تا آخر که بجاى سبحان الله: (الله اَکبر) مىگوید. سپس مىخوانى دعاى «اللهم من تعبّا و تهیا» را که در اعمال شب جمعه گذشت پس بخوان دعاى على بن الحسین علیهما السّلام را که شیخ طوسى در کتاب «مصباح المتهجّد» ذکر فرموده: اللهم انت الله ربّ العالمین
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: