خیریه شعف
متن کامل قطعه ای از قصیده ازری از باب سوم: زیارات کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، همراه با ترجمه فارسی.
بدانکه کثرت شوق این مهجور شکسته به آن مشاهد مشرفه مرا وادار مىکند که از قصیدههائیه [یعنى قصیدهاى که قافیه آن حرف «ه» است] فاضل اوحدى، مادح آل احمدى جناب شیخ ازرى (ره) چند شعرى که مناسب با این مقام است ذکر کنم و خود را به آن مشغول نمایم. درباره این قصیده از شیخ الفقهاء العظام خاتم المجتهدین الفخام شیخ محمّد حسن، صاحب «جواهر الکلام» نقل شده، که آرزو مىکرد آن قصیده در نامه عمل او نوشته شود و کتاب با عظمت «جواهر» در نامه عمل ارزى ثبت گردد، ازرى (ره) چنین فرموده است:
إِنَّ تِلْکَ الْقُلُوبَ أَقْلَقَهَا الْوَجْدُ وَ أَدْمَى تِلْکَ الْعُیُونَ بُکَاهَا
به راستى که شوق این دلها را به پریشانى نشانده و این چشمها را گریه خونآلود نموده
کَانَ أَنْکَى الْخُطُوبِ لَمْ یُبْکِ مِنِّی مُقْلَةً لَکِنِ الْهَوَى أَبْکَاهَا
جریحه دار کنندهترین بلاها دیدهام را نگریاند ولى عشق دوست آن را به گریهانداخت
کُلَّ یَوْمٍ لِلْحَادِثَاتِ عَوَادٍ لَیْسَ یَقْوَى رَضْوَى عَلَى مُلْتَقَاهَا
هر روز براى حوادث بازگشتى است که کوه رضوى را قدرت برخورد با آنها نیست
کَیْفَ یُرْجَى الْخَلاصُ مِنْهُنَّ اِلّا بِذِمَامٍ مِنْ سَیِّدِ الرُّسُلِ طَهَ
چگونه امید نجات از آنها مىرود مگر با پیمانى از آقاى رسولان طه
مَعْقِلُ الْخَائِفِینَ مِنْ کُلِّ خَوْفٍ أَوْفَرُ الْعُرُبِ ذِمَّةً أَوْفَاهَا
حصار محکم هراسندگان از هر هراسى کاملترین عرب از جهت تعهّد و وفادارترین آنها
مَصْدَرُ الْعِلْمِ لَیْسَ اِلّا لَدَیْهِ خَبَرُ الْکَائِنَاتِ مِنْ مُبْتَدَاهَا
سرچشمه دانش جز نزد او نیست خبر کائنات است از ابتداى آنها
فَاضَ لِلْخَلْقِ مِنْهُ عِلْمٌ وَ حِلْمٌ أَخَذَتْ مِنْهُمَا الْعُقُولُ نُهَاهَا
از او دانش و بردبارى بر خلق افاضه شد که خردها خردمندى خود را از آن دو گرفت
نَوَّهَتْ بِاسْمِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ کَمَا نَوَّهَتْ بِصُبْحٍ ذَکَاهَا
نامش را بلند آوازه کرد آسمانها و زمین، چنانکه بلند آوازه کرد صبح را آفتابش
وَ غَدَتْ تَنْشُرُ الْفَضَائِلَ عَنْهُ کُلُّ قَوْمٍ عَلَى اخْتِلافِ لُغُاهَا
و اینگونه شد که فضائل او را پخش کردند هر قومى با اختلاف زبانهایشان
طَرِبَتْ لاسْمِهِ الثَّرَى فَاسْتَطَالَتْ فَوْقَ عُلْوِیَّةِ السَّمَا سُفْلاهَا
به وجد آمد خاک از نامش و برترى گرفت از بلندترین آسمانها پستترین جایگاهش
جَازَ مِنْ جَوْهَرِ التَّقَدُّسِ ذَاتا تَاهَتِ الْأَنْبِیَاءُ فِی مَعْنَاهَا
از نظر ذات از جوهر تقدّس گذشت پیابران در عناى آن مبهوت شدند
لا تُجِلْ فِی صِفَاتِ أَحْمَدَ فِکْرا فَهِیَ الصُّورَةُ الَّتِی لَنْ تَرَاهَا
فکرت را در صفات احمد جولان مده زیرا همان صورتى است که هرگز آن را نخواهى دید
أَیُّ خَلْقٍ للهِ أَعْظَمُ مِنْهُ وَ هُوَ الْغَایَةُ الَّتِی اسْتَقْصَاهَا
خدا را کداین آفریده است که بزرگتر از او باشد او هدفى است که خدا آن را استقصا نموده
قَلَّبَ الْخَافِقَیْنِ ظَهْرا لِبَطْنٍ فَرَأَى ذَاتَ أَحْمَدَ فَاجْتَبَاهَا
خدا شرق و غرب را طاهر به باطن زیرورو کرد پس احمد را دید و او را انتخاب کرد
لَسْتُ أَنْسَى لَهُ مَنَازِلَ قُدْسٍ قَدْ بَنَاهَا التُّقَى فَأَعْلَى بِنَاهَا
من منازل قدس او را فراموش نمىکنم که آنها را تقوا بنا کرد پس بنایش را برافراشت
وَ رِجَالا أَعِزَّةً فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللهُ أَنْ یُعَزَّ حِمَاهَا
و مردان با عزّتى را در خانههایى که خدا اجازه داد حریم آنها عزیز شمرده شود
سَادَةٌ لا تُرِیدُ اِلّا رِضَى اللهِ کَمَا لا یُرِیدُ اِلّا رِضَاهَا
سرورانى که جز رضاى خدا را نمىخواستهاند چنانکه خدا هم جز رضاى آنان را نمىخواست
خَصَّهَا مِنْ کَمَالِهِ بِالْمَعَانِی وَ بِأَعْلَى أَسْمَائِهِ سَمَّاهَا
آنان را از کمال خود به معناهایى اختصاص داد و آنان را به برترین نامهایش نامید
لَمْ یَکُونُوا لِلْعَرْشِ اِلّا کُنُوزا خَافِیَاتٍ سُبْحَانَ مَنْ أَبْدَاهَا
براى عرش جز گنجهایى نبودند پنهان، منزّه است آنکه آشکارشان کرد
کَمْ لَهُمْ أَلْسُنٌ عَنِ اللهِ تُنْبِی هِیَ أَقْلامُ حِکْمَةٍ قَدْ بَرَاهَا
براى آنها چه بسیار زبانهایى است که از خدا خبر مىدهد آنها قلمهاى حکمتى بودند که خدا تراشید
وَ هُمُ الْأَعْیُنُ الصَّحِیحَاتُ تَهْدِی کُلَّ عَیْنٍ مَکْفُوفَةٍ عَیْنَاهَا
آنان دیدگان سالمى هستند که راهنمایى کنند هر چشم نابینایى را دو چشم سالم آنها
عُلَمَاءُ أَئِمَّةٌ حُکَمَاءُ یَهْتَدِی النَّجْمُ بِاتِّبَاعِ هُدَاهَا
دانشمندان امامان حکیمانى هستند که ستارگان با پیروى از هدایت آنها هدایت شوند
قَادَةٌ عِلْمُهُمْ وَ رَأْیُ حِجَاهُمْ مَسْمَعَا کُلِّ حِکْمَةٍ مَنْظَرَاهَا
پیشروانى که دانش و بینش عقلشان شنیدگاه و دیدگاه هر حکمتى است
مَا أُبَالِی وَ لَوْ أُهِیلَتْ عَلَى الْأَرْضِ السَّمَاوَاتُ بَعْدَ نَیْلِ وِلاهَا
باک ندارم گرچه بر زمین فرو ریزد آسمانها، پس از نائل شدن به دوستى آنان
ذکر سایر زیارات در مدینه طیبه به نقل از کتاب «مصباح الزائر» و غیر آن
زیارت ابراهیم پسر رسول خدا
نزدیک قبر مىایستى و مىگویى:
السَّلامُ عَلَى رَسُولِ اللهِ السَّلامُ عَلَى نَبِیِّ اللهِ السَّلامُ عَلَى حَبِیبِ اللهِ السَّلامُ عَلَى صَفِیِّ اللهِ السَّلامُ عَلَى نَجِیِّ اللهِ السَّلامُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللهِ سَیِّدِ الْأَنْبِیَاءِ وَ خَاتَمِ الْمُرْسَلِینَ وَ خِیَرَةِ اللهِ مِنْ خَلْقِهِ فِی أَرْضِهِ وَ سَمَائِهِ السَّلامُ عَلَى جَمِیعِ أَنْبِیَائِهِ وَ رُسُلِهِ السَّلامُ عَلَى الشُّهَدَاءِ وَ السُّعَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ السَّلامُ عَلَیْنَا وَ عَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِینَ السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الرُّوحُ الزَّاکِیَةُ السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا النَّفْسُ الشَّرِیفَةُ السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا السُّلالَةُ الطَّاهِرَةُ السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا النَّسَمَةُ الزَّاکِیَةُ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ خَیْرِ الْوَرَى
سلام بر محبوب خدا، سلام بر برگزیده خدا، سلام بر راز خدا، سلام بر محمّد بن عبد الله، سرور پیامبران و خاتم فرستادگان، و برگزیده خدا از خلقش در زمین و آسمان، سلام بر همه پیامبران و رسولان خدا، سلام بر شهیدان و سعادتمندان و شایستگان، سلام بر ما و بر بندگان شایسته، سلام بر تو اى روح پاک، سلام بر تو اى جان شریف، سلام بر تو اى نسل پاکیزه، سلام بر تو اى انسان پاک، سلام بر تو اى فرزند بهترین مردم
السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ النَّبِیِّ الْمُجْتَبَى السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الْمَبْعُوثِ إِلَى کَافَّةِ الْوَرَى السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الْبَشِیرِ النَّذِیرِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ السِّرَاجِ الْمُنِیرِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الْمُؤَیَّدِ بِالْقُرْآنِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الْمُرْسَلِ إِلَى الْإِنْسِ وَ الْجَانِّ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ صَاحِبِ الرَّایَةِ وَ الْعَلامَةِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ الشَّفِیعِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ مَنْ حَبَاهُ اللهُ بِالْکَرَامَةِ السَّلامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُهُ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدِ اخْتَارَ اللهُ لَکَ دَارَ إِنْعَامِهِ قَبْلَ أَنْ یَکْتُبَ عَلَیْکَ أَحْکَامَهُ أَوْ یُکَلِّفَکَ حَلالَهُ وَ حَرَامَهُ فَنَقَلَکَ إِلَیْهِ طَیِّبا زَاکِیا مَرْضِیّا طَاهِرا مِنْ کُلِّ نَجَسٍ مُقَدَّسا مِنْ کُلِّ دَنَسٍ وَ بَوَّأَکَ جَنَّةَ الْمَأْوَى وَ رَفَعَکَ إِلَى الدَّرَجَاتِ الْعُلَى وَ صَلَّى اللهُ عَلَیْکَ صَلاةً تَقَرُّ بِهَا عَیْنُ رَسُولِهِ وَ تُبَلِّغُهُ أَکْبَرَ مَأْمُولِهِ اللهُمَّ اجْعَلْ أَفْضَلَ صَلَوَاتِکَ وَ أَزْکَاهَا وَ أَنْمَى بَرَکَاتِکَ وَ أَوْفَاهَا عَلَى رَسُولِکَ وَ نَبِیِّکَ
سلام بر تو اى فرزند پیامبر برگزیده، سلام بر تو اى فرزند برانگیخته به سوى تمام مردم، سلام بر تو اى فرزند مژدهدهنده و بیمده، سلام بر تو اى فرزند چراغ نوربخش، سلام بر تو اى فرزند تایید شده به قرآن، سلام بر تو اى فرزند فرستاده شده به سوى انس و جنّ، سلام بر تو اى فرزند داراى پرچم و نشان، سلام بر تو اى فرزند شفیع روز قیامت، سلام بر تو اى فرزند کسىکه خدا او را مخصوص به کرامت فرمود، سلام و رحمت و برکات خدا بر تو، شهادت میدهم که خدا خانه نعمتش را براى تو برگزید، پیش از آنکه احکامش را بر تو واجب کند، یا تو را به حلال و و حرامش مکلّف گرداند، پس تو را به سوى خود انتقال داد. پاک و پاکیزه، پسندیده و پاک از هر ناپاکى، منزّه از هر چرک، و در بهشت آسایش جایت داد، و به سوى درجات برتر بالایت برد، درود خدا بر تو درودى که دیده رسولش را به آن روشن گرداند، و به بزگترین آرزویش برساند. خدایا قرار ده برترین و پاکیزهترین درودهایت، و فزایندهترین و کاملترین برکاتت را بر رسول و پیامبر
وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ وَ عَلَى مَنْ نَسَلَ مِنْ أَوْلادِهِ الطَّیِّبِینَ وَ عَلَى مَنْ خَلَّفَ مِنْ عِتْرَتِهِ الطَّاهِرِینَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ اللهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ صَفِیِّکَ وَ إِبْرَاهِیمَ نَجْلِ نَبِیِّکَ أَنْ تَجْعَلَ سَعْیِی بِهِمْ مَشْکُورا وَ ذَنْبِی بِهِمْ مَغْفُورا وَ حَیَاتِی بِهِمْ سَعِیدَةً وَ عَاقِبَتِی بِهِمْ حَمِیدَةً وَ حَوَائِجِی بِهِمْ مَقْضِیَّةً وَ أَفْعَالِی بِهِمْ مَرْضِیَّةً وَ أُمُورِی بِهِمْ مَسْعُودَةً وَ شُئُونِی بِهِمْ مَحْمُودَةً اللهُمَّ وَ أَحْسِنْ لِیَ التَّوْفِیقَ وَ نَفِّسْ عَنِّی کُلَّ هَمٍّ وَ ضِیقٍ اللهُمَّ جَنِّبْنِی عِقَابَکَ وَ امْنَحْنِی ثَوَابَکَ وَ أَسْکِنِّی جِنَانَکَ وَ ارْزُقْنِی رِضْوَانَکَ وَ أَمَانَکَ وَ أَشْرِکْ لِی فِی صَالِحِ دُعَائِی وَالِدَیَّ وَ وُلْدِی وَ جَمِیعَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ الْأَحْیَاءَ مِنْهُمْ وَ الْأَمْوَاتَ إِنَّکَ وَلِیُّ الْبَاقِیَاتِ الصَّالِحَاتِ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ
و بزگزیده از میان بندگانت، محمّد خاتم پیامبران، و بر آنانکه پدید آمدند از اولاد پاکش، و بر کسىکه یادگار گذاشته از اهل بیت پاکیزهاش، به مهربانىات اى مهربانترین مهربانان. خدایا از تو درخواست مىکنم به حق محمّد برگزیدهات، و ابراهیم فرزند پیامبرت، اینکه به حق آنان قرار دهى کوششم را مورد سپاس، و گناهم را آمرزیده و زندگىام را سعاتمندانه، و عاقبتم را ستوده، و حاجاتم را روا گشته، و کارهایم را پسنیده، و امورم، را ملازم با سعادت، و شونم را پسندیده. خدایا، و توفیق را برایم نیکو گردان، و هر اندوه و فشارى را از من برطرف ساز. خدایا مرا از کیفرت برکنار دار، و ثوابت را بىدریغ به من ببخش، و در بهشتت جایم ده، و خشنودى و امانت را روزىام کن، و با من در دعهاى شایستهام شریک کن پدر و مادر و فرزندانم را، و همه مردان و زنان اهل ایمان را، زنده و مرده آنان را، به درستى که تو صاحب ماندنیهاى شایستهاى، اجابت فرما اى پروردگار جهانیان
پس حاجت خود را بخواه، و دو رکعت نماز زیارت بجا آر
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: