خیریه شعف
متن کامل فضیلت شب و روز جمعه از باب اول: ادعیه کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی.
آگاه باش که شب و روز جمعه از سایر شبها و روزها به صفت بلندى مقام و شرافت و نامآورى کاملا متمایز است. از رسولان خدا صلّى الله علیه و آله روایت شده: که شب و روز جمعه بیستوچهار ساعت است و حق تعالى در هر ساعت آن ششصد هزار تن را از دورخ آزاد مىکند. و از امام صادق علیه السّلام وارد شده: که هرکهما بین ظهر روز پنجشنبه تا ظهر روز جمعه از دنیا برود، خدا او را از فشار قبر پناه دهد. و نیز از آن حضرت روایت شده که براى جمعه حق و حرمتى بسیار است مبادا حرمت آن را ضایع گردانى و در انجام عبادات حق تعالى و تقرب جستن به خدا با انجام کارهاى شایسته و ترک همه محرّمات الهى در آن روز کوتاهى نمایى، زیرا خدا ثواب طاعات را در این روز دو چندان مىسازد و گناهان را محو مىکند، و درجات اهل ایمان را در دو جهان بلند مىگرداند. شب جمعه در فضیلت مانند روز است، پس اگر مىتوانى شب جمعه را تا صبح به نماز و دعا زنده بدار، به راستى که خدا در شب جمعه براى اضافه کردن کرامت اهل ایمان، فرشتگان را به آسمان اوّل مىفرستند تا بر حسنات ایشان بیفزایند، و گناهانشان را محو کنند و حق تعالى عطایش گسترده و بسیار کریم است.
و نیز در حدیث معتبر از آن حضرت روایت شده: گاهى از اوقات شخص مؤمن براى حاجتى دعا مىکند و حق تعالى قضاى حاجتش را به تأخیر مىاندازد تا در روز جمعه حاجتش را براورده سازد و به خاطر فضیلت جمعه درخواستش دو چندان برآورده شود. و فرمود: آنگاه که برادران یوسف از حضرت یعقوب علیه السّلام درخواست کردند تا براى آمرزش گناهانشان از خدا طلب بخشش نماید، گفت: (سوف استغفر لکم ربّى یعنى: از پروردگارم براى شما طلب آمرزش خواهم کرد) و این تأخیر به آن سبب ود که این درخواست در سحر شب جمعه واقع گردد تا دعایش اجابت شود. و نیز از آن حضرت روایت شده: چون شب جمعه فرا رسد، ماهیان دریا سر از آب بیرون آورند، و درندگان صحرا سر برآورند و حق تعالى را ندا کنند که پروردگارا! ما را به سبب گناه آدمیان عذاب مکن! و از حضرت باقر علیه السّلام روایت شده: حضرت حق سبحانه و تعالى فرشتهاى را در هر شب جمعه فرمان مىدهد که از اول شب تا آخر شب از جانب پروردگار جهانیان از بالاى عرش ندا کند: آیا بنده مؤمنى هست که پیش از طلوع صبح براى هر دو جهانش مرا بخواند، تا من درخواستش را اجابت کنم؟ آیا بنده مأمنى هست که پیش از طلوع صبح از گناهش توبه کند تا توبهاش را بپذیرم؟ آیا بنده مومنى هست که در روزى او تنگ گرفته باشم، و پیش از طلوع صبح از من بخواهد که روزىاش را فزونى بخشم تا به او فراخى در روزى دهم؟ آیا بنده مؤمن بیمارى هست که پیش از برآمدن صبح از من بخواهد شفایش دهم تا به او تندرستى ارزانى کنم؟ آیا بنده مؤمن غمگین در بندى هست که پیش از طلوع صبح از من بخواهد او را از بند برهانم و اندوهش را برطرف سازم تا دعایش را اجابت نمایم؟ آیا بنده مؤمن ستمدیدهاى هست که پیش از طلوع صبح دفع ستم ستمکار را از من بخواهد تا انتقام او را از ستمکار بگیرم و حقّش را به وى بازگردانم فرشته حق این ندا را پیوسته تا طلوع صبح ادامه مىدهد!
از امیر المؤمنین علیه السّلام روایت شده: حق تعالى جمعه را از میان همه روزها انتخاب کرده و روزش را عید نموده و شب آن را در فضیلت همچون روزش گردانیده است، و از جمله فضیلتهاى روز جمعه آن است که در آن روز هر حاجتى که از خدا درخواست شود برآورده مىشود! و چنانچه جماعتى در اثر نافرمانى مستحق عذاب حق شوند چون شب و روز جمعه را دریابند و دعا کنند، خداوند عذاب را از ایشان برمىگرداند و نیز امور آینده را خدا در شب جمعه استوار و نهایى مىگرداند. پس شب جمعه بهترین شبها و روز آن بهترین روزهاست. و از امام صادق علیه السّلام روایت شده: در شب جمعه از گناه دورى کنید که عقوبت گناهان در ان شب دو چندان است، همانگونه که پاداش کارهاى نیک در آن شب دو برابر است. و هرکه در شب جمعه نافرمانى خدا را ترک گوید خدا گناهان گذشته او را بیامرزد و هرکه در شب جمعه گناهى را آشکار انجام دهد، خدا او را به خاطر گناهان همه عمرش عذاب نماید و جزاى گناه انجام گرفته در شب جمعه را بر او دو چندان گرداند. و به سند معتبر از حضرت رضا علیه السّلام روایت شده: حضرت رسول صلّى الله علیه و آله فرمودند: روز جمعه سید و بزرگ روزهاست، خدا پاداش نیکیها را در آن روز دو برابر عطا مىکند و گناهان را محو مىسازد و درجات اهل ایمان را بالا مىبرد و دعاها را مستجاب نماید و سختیها را آسان و غمها را از دلها مىزداید؛ و حاجتهاى بزرگ را روا کند. و روز جمعه روزافزونى است چرا که خدا لطف و مهر خویش را بر بندگان فزونى مىبخشد و گروههاى بسیارى را از آتش دوزخ نجات میدهد؛ پس هرکه خدا را در آن روز بخواند و حق و حرمت آن روز را آنچنانکه شایسته است بشناسد، به یقین خدا او را از آتش دوزخ رهایى دهد. پس چنانچه در روز جمعه یا شب آن از دنیا برود پاداش شهیدان را دارد و در قیامت ایمن از عذاب الهى برانگیخته مىشود؛ و هرکه حرمت جمعه را آنچنانکه شاید نگاه ندارد و حقش را تباه کند، یا اینکه نماز جمعه به جا نیاورد، یا در آن مرتکب محرمات الهى شود، به یقین خدا او را در آتش دوزخ بسوزاند، مگر آنکه توبه کند. و به سندهاى معتبر از حضرت باقر علیه السّلام روایت شده: آفتاب در روزى بهتر از جمعه طلوع نکرده، و هنگامىکه پرندگان در روز جمعه به یکدیگر مىرسند به هم سلام مىکنند و مىگویند: امروز روز باارزشى است. و به سند معتبر از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده: هرکه روز جمعه را دریابد، باید به کارى جز عبادت نپردازد، چه در این روز خدا گناه بندگان را مىآمرزد و رحمت خویش را بر آنان نازل مىکند. البته فضایل شب و رزو جمعه بیشتر از آن است که در این سطور کوتاه بیان شود.
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: