خیریه شعف
متن کامل دعاهای سجده شکر از رساله باقیات الصالحات کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، همراه با ترجمه فارسی.
اما دعاهاى این سجده بسیار است و آسانترین آنها این چند مورد است. اول: به سند معتبر از حضرت رضا علیه السّلام روایت شده: اگر میخواهى صد مرتبه شکرا شکرا بگو و اگر مىخواهى صدر مرتبه عفوا عفوا. در «عیون اخبار الرضا» از رجاء بن ابى الضّحاک روایت کرده که حضرت رضا علیه السّلام در راه خراسان، هرگاه از تعقیب نماز ظهر فارغ میشدند صد مرتبه در سجده میگفتند شکرا لله و چون از تعقیب نماز عصر فارغ میشدند، صد مرتبه مىگفتند حمدا لله دوم: شیخ کلینى به سند معتبر از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده: نزدیکترین احوال بنده به خداى تعالى هنگامى است که در سجده باشد و خداى خود را بخواند. چون به سجده روى بگو:
یا رَبَّ الاَْرْبابِ وَیا مَلِکَ الْمُلُوکِ وَیا سَیِّدَ السّاداتِ وَیا جَبّارَ الْجَبابِرَةِ وَیا اِلهَ الاْلِهَةِ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ
اى پروردگار پرورندگان، و اى پادشاه پادشاهان، و اى سرور سروران، و اى جبّار جبّاران، و اى معبود معبودان، درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد
سپس حاجت خود را بخواه. آنگاه بگو:
فَاِنّى عَبْدُکَ ناصِیَتى فى قَبْضَتِکَ
من بنده توام، اختیارم در دست قدرت توست
بعد هر دعایى را که خواهى بکن، که خدا بخشنده است، و برآوردن هیچ حاجتى براى او دشوار نیست. سوم: کلینى به سند موثّق از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده: پدرم را شبى در مسجد به حال سجده دیدم، شنیدم مىگریست و این دعا را مىخواند:
سُبْحانَکَ اَللّهُمَّ اَنْتَ رِبّى حَقّا حَقّا سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّدا وَرِقّا اَللّهُمَّ اِنَّ عَمَلى ضَعیفٌ فَضاعِفْهُ لى اَللّهُمَّ قِنى عَذابَکَ یَوْمَ تَبْعَثُ عِبادَکَ وَتُبْ عَلَىَّ اِنَّکَ اَنْتَ التَّوّابُ الرَّحیمُ
منزّهى تو، خدایا تو پروردگار منى، به راستى از روى بندگى و بردگى براى تو سجده کردم، اى پروردگارم خدایا، به درستى که عمل من کم است بر آن بیفزاى، خدایا مرا از عذابت نگاه دار، روزى که بندگانت را برانگیزى و توبهام را بپذیر زیرا تو پذیرنده توبه و مهربانى
چهارم: کلینى به سند معتبر روایت کرده: حضرت موسى بن جعفر علیه السّلام این دعا را در سجده مىخواند:
اَعُوذُ بِکَ مِنْ نارٍ حَرُّها لا یُطْفى وَاَعُوذُ بِکَ مِنْ نارٍ جَدیدُها لا یَبْلى وَاَعُوذُ بِکَ مِنْ نارٍ عَطْشانُها لا یُرْوى وَاَعُوذُ بِکَ مِنْ نارٍ مَسْلُوبُها لا یُکْسى
به تو پناه مىآورم از آتشى که گرمایش فرو نمىنشیند، و به تو پناه مىآورم از آتشى که تازهاش کهنه نمىگردد، و به تو پناه مىآورم از آتشى که تشنهاش سیراب نشود، و به تو پناه مىآورم از آتشى که برهنهاش پوشیده نگردد
پنچم: کلینى به سند معتبر روایت کرده: مردى به حضرت صادق علیه السّلام شکایت کرد: امّ ولدى [امّ ولد به کنیزانى گفته مىشود که از مالکان خود داراى فرزندى شوند] دارم که علیل است، فرمود: پس از هر نماز واجب در سجده شکر بگوید: یا رؤوف یا رحیم، یا ربّ یا سیّدى آنگاه حاجت خود را بطلبد. ششم: در بسیارى از روایات معتبر نقل شده: امام صادق و امام کاظم علیهما السّلام در سجده شکر بسیار مىگفتند: اسالک الرّاحة و عند الموت و العوف عند الحساب. هفتم: به سند صحیح از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده: در سجده مىگفتند: سجد وجهى اللّئیم لوجه ربّى الکریم. هشتم: در بعضى از کتب معتبر از امیر مؤمنان على السّلام روایت شده: بهترین سخنان نزد حق تعالى، آن است که بنده در سجده سه مرتبه بگوید: انّى ظلمت نفسى فاغفر لى. نهم: در «جعفریات» به سند صحیح از حضرت امام صادق علیه السّلام روایت کرده: حضرت رسلو صلى الله علیه و آله وقتى سر به سجده مىگذاشت این دعا را مىخواند:
اَللّهُمَّ مَغْفِرَتُکَ اَوْسَعُ مِنْ ذُ نُوبى وَرَحْمَتُکَ اَلاَرْجى عِنْدى مِنْ عَمَلى فَاغْفِرْ لى ذُ نُوبى یا حَیّا لا یَمُوتُ
خدایا آمرزشت از گناهان من گستردهتر، و مهرت بر من از عملم امیدبخشتر است، گناهان مرا بیامرز، اى زندهاى که هرگز نمىمیرد
دهم: قطب راوندى از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده: هرگاه بر تو شدّت و غمى عارض شود، و به نهایت سختى برسد، بر زمین سجده کن و بگو:
یا مُذِلَّ کُلِّ جَبّارٍ یا مُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ قَدْ وَحَقِّکَ بَلَغَ مَجْهُودى فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَفَرِّجْ عَنّى
اى خوار کننده هر سرکش اى عزّتبخش هر خوار، به حقّت سوگند، تابم به سرآمد، پس بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و مشکل مرا بگشاى
در کتاب «عدة الداعى» از آن حضرت روایت کرده: هرگاه به مردى حادثهاى یا پیشآمد سختى، یا اندوه شدیدى، یا غمى سنگین برسد، زانوها و دستهاى خود را تا مرفق برهنه کند، و به زمین بچسباند و سینه خود، نیز به زمین برساند و حاجت خود را بطلبد. یازدهم: ابن بابویه به سند معتبر از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده: هرگاه بنده در سجده سه مرتبه بگوید: یا الله یا ربّاه یا سیّداه خداى کریم در جواب او گوید: لبیّک بنده من، حاجت خود را بخواه. در «مکارم الاخلاق» روایت کرده: هرکه در سجده بگوید: یا ربّاه یا سیّداه آنقدر که نفس قطع شود، حق تعالى فرماید: حاجت خود را بخواه. دوزدهم: در کتاب «مکارم اخلاق» از امام صادق علیه السّلام روایت کرده: حضرت رسول صلى الله علیه و آله به مردى رسید که در حال سجده بود و مىگفت:
یا رَبِّ ماذا عَلَیْکَ اَنْ تُرْضِىَ عَنّى کُلَّ مَنْ کانَ لَهُ عِنْدى تَبِعَةٌ وَاَنْ تَغْفِرَ لى ذُ نُوبى وَاَنْ تُدْخِلَنِى الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ فَاِنَّما عَفْوُکَ عَنِ الظّالِمینَ وَاَ نَا مِنَ الظّالِمینَ فَلْتَسَعْنى رَحْمَتُکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ
اى پروردگارم، تو را چه مىشود که از من خشنود کنى، هرکه را از او نزد من حقىّ است، و اینکه گناهانم را بیامرزى، و به رحمتت مرا وارد بهشت گردانى جز این نیست که، گذشت تو از ستمکاران است، و من از ستمکارانم، پس مرا به مهرت فرا گیر، اى مهربانترین مهربانان
حضرت فرمود: سر از سجده بردار که دعایت مستجاب شد، به درستى که دعاى پیامبرى را خواندى که در زمان قوم عاد بود
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: