خیریه شعف
متن کامل فضیلت نماز شب از رساله باقیات الصالحات کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، همراه با ترجمه فارسی.
درباره برخاستن به هنگام شب، و بیان فضیلت آن، روایات بسیارى از اصحاب عصمت علیهم السّلام وارد شده. و نقل شده که نماز شب شرف مؤمن است، و باعث سلامت بدن، و کفّاره گناهان روز و برطرف کننده وحشت قبر است، نماز شب روى را سپید و بو را خوش کرده، و جلب کننده روزى است، ثروت و فرزندان زینت زندگى دنیا و هشت رکعت نماز در پایان شب با نماز وتر زینت آخرت است و حق تعالى گاهى این دو زینت را براى بعضى از مردم قرار مىدهد و دروغ گفته است کسىکه بگوید: من نماز شب به جاى مىآورم، و روز در گرسنگى به سر مىبرم، زیرا نماز شب ضامن روزى روز است. از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده: در وصیت رسول خدا صلى الله علیه و آله به امام على علیه السّلام آمده است: یا على من تو را نسبت به خودت، به چند خصلت وصیّت میکنم، آنها را نیکو بدار، پس از آن فرمود: خدایا او را یارى ده، و پارهاى از آن خصلتها را ذکر فرمود، تا اینکه گفت:
وَعَلَیْکَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ وَ عَلَیْکَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ وَعَلَیْکَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ وَ عَلَیْکَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَعَلَیْکَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَعَلَیْکَ ِصَلوةِ الزَّوالِ
بر تو باد به نماز شب، و بر تو باد به نماز شب، و بر تو باد به نماز شب، و بر تو باد به نماز اوّل ظهر، و بر تو باد به نماز اول ظهر، و بر تو باد به نماز اوّل ظهر
ظاهر این است که حضرت از نماز شب، سیزده رکعت را اراده کردند و از نماز ظهر هشت رکعت را که نافله ظهر است. از انس روایت شده: از پیامبر شنیدم که فرمود: دو رکعت نماز در دل شب، پیش من از دنیا و آنچه در آن است بهتر مىباشد. نیز روایت شده: از حضرت زین العابدین علیه السّلام پرسیدند: چه شده کسانى که به شبزندهدارى برمىخیزند چهرهشان از همه کس نیکوتر است؟ فرمود: به خاطر اینکه اینان، با خدا خلوت مىکنند، حق تعالى از نور خویش به چهره ایشان مىتاباند. به هر صورت روایات در این زمینه بسیار است و ترک برخاستن شب مکروه است. شیخ به سند صحیح از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده: بندهاى نیست مگر اینکه هر شب، یک بار، یا دو بار، یا چند بار بیدار مىشود اگر برخاست، که برخاست، و گرنه شیطان پاهاى خود را مىگشاد و در گوش او بول [ادرار] مىکند، آیا آنکه براى نماز شب برنخواسته، صبح که برمىخیزد، توجه نمىکند، گران و مکدّر و سنگین و کسل است؟ شیخ برقى به سند معتبر از حضرت باقر علیه السّلام روایت کرده: براى شب شیطانى است، که او را «رها» مىگویند، هرگاه بندهاى از خواب بیدار شود، و برخاستن براى نماز شب را قصد کند، آن شیطان به او مىگوید: اکنون وقت برخاستن نیست، بار دیگر که بیدار شود، و بخواهد برخیزد، باز مىگوید: وقت برخاستن نشده، یعنى زود است، پس پیوسته او را از برخاستن باز مىدارد و او را حبس مىکند تا فجر طلوع کند، چون فجر پدیدار شود، در گوش او ادرار مىکند، و از او دست برمىدارد، درحالىکه به خود مىبالد، و از نخوت و ناز دم خود را مىجنباند!! ابن ابى جمهور از رسول خدا صلى الله علیه و آله روایت کرده: روزى به اصحاب خود فرمود: هرگاه یکى از شما در شب بخوابد، شیطان در پس سر او سه گره مىزند و در مکان هر گرهى مىگوید: «شب تو طولانى است بخواب» هرگاه بیدار شود و یاد خدا کند، یک گره باز مىشود، و اگر وضو بگیرد، گره دیگرى باز مىگردد، و اگر نماز بخواند، گره سوم گشوده مىشود، پس با حال نشاط، پاکیزه نفس وارد صبح مىگردد، وگرنه آلوده نهاد و کسل وارد صبح مىشود، این روایت در کتابهاى اهل سنّت نیز ذکر شده. قطب راوندى از امیر مؤمنان علیه السّلام روایت کرده: در سه چیز با سه چیز طمع مکن: در بیدارى شب با پرخورى، در نور چهره با خوابیدن در همه ساعات شب و در امان از دنیا، با همنشینى اهل فسق. و همچنین قطب راوندى رایت کرده: حضرت عیسى علیه السّلام مادرش مریم را پس از مردنش صدا زد، و گفت: اى مادر با من سخن بگو، آیا علاقه دارى به دنیا بازگردى؟ گفت: آرى براى اینکه به خاطر خدا، در شب بسیار سرد نماز گذارم، و در روز بسیار گرم روزه بگیرم، پسرم این راه بیمناک است
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: