خیریه شعف
متن کامل سایر آداب نماز از رساله باقیات الصالحات کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، همراه با ترجمه فارسی.
چون بخواهى قرائت را شروع کنى، استعاذه اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم را آهسته بگو، آنگاه سوره «حمد» را، با آداب تمام و حضور قلب و تفکّر در معانى ان بخوان، و پس از تمام شدن سوره «حمد» به اندازه یک نفس ساکت شو، و بعد از آن سورههاى دیگر از قرآن را بخوان، و خوب است که سورههایى مانند عمّ و هل اتىو لا اقسم باشد، پس از آن به اندازه یک نفس ساکت مىایستى، و سپس دستها را براى تکبیر، به طریقى که پیش از این ذکر شد بلند مىکنى، بعد از آن به رکوع برو، و دست راست را سر زانوى راست مىگذارى، پیش از آنکه دست چپ را بر زانوى چپ بگذارى، و انگشتان دو دست را باز کرده، و از زانوهاى خود پر مىکنى، و کمر را خم کرده، و گردن را کشیده، مساوى با کمر قرار مىدهى، و نگاه خویش را بین قدمها انداخته و بگو:
سُبْحانَ رَبِّى الْعَظیمِ وَبِحَمْدِهِ
منزّه است پروردگار بزرگم و ستایش از آن اوست
و سزاوار است این ذکر را هفت یا پنج یا سه مرتبه بگویى، و پیش از گفتن ذکر این دعا را بخوانى:
اَللّهُمَّ لَکَ رَکَعْتُ وَلَکَ اَسْلَمْتُ وَبِکَ آمَنْتُ وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ وَاَنْتَ رَبّى خَشَعَ لَکَ سَمْعى وَبَصَرى وَشَعْرى وَبَشَرى وَلَحْمى وَدَمى وَمُخّى وَعَصَبى وَعِظامى وَما اَقَلَّتْهُ قَدَماىَ غَیْرَ مُسْتَنْکِفٍ وَلا مُسْتَکْبِرٍ وَلا مُسْتَحْسِرٍ
خدایا براى تو رکوع کردم، و تسلیم تو شدم، و به تو ایمان آوردم، و بر تو توکّل نمودم، و تویى پروردگارم، فروتن شد براى تو گوشم و چششم و مویم و پوستم و گوشتم و خونم و مغزم و پىام و استخوانهایم، و آنچه را قدمهایم با خود برداشته، بدون سرپیچى و نه برترىجویى و نه خستگى
آنگاه از رکوع برخیز و بایست، و در این حال بگو: سمع الله لمن حمده [خدا هرکس را که حمدش کند شنواست] بعد تکبیر بگو، و با نهایت خضوع و خشوع به سجده برو، در حال سجده کف دستها را پهن کرده، جلوتر از زانوها بر زمین بگذار، و بر تربت امام حسین علیه السّلام سجده کن، و ذکر سجود را بگو، و بهتر آن است که ذکر سجود را، هفت یا پنج یا سه بار بگویى، و پیش از گفتن ذکر، این دعا را بخوان:
اَللّهُمَّ لَکَ سَجَدْتُ وَبِکَ آمَنْتُ وَلَکَ اَسْلَمْتُ وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ وَاَنْتَ رَبّى سَجَدَ وَجْهى لِلَّذى خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمینَ تَبارَکَ اللهُ اَحْسَنُ الْخالِقینَ
خدایا براى تو سجده کردم، و به تو ایمان آوردم، و تسلیم تو شدم، و بر تو توکّل نمودم، و تو پروردگار منى، سجده کرد رویم، براى کسىکه آن را آفرید، و گوش و چشمش را گشود، و ستایش خداى را پروردگار جهانیان، مبارک باد خدا، بهترین آفرینندگان
پس ذکر را بگو، و سر از سجده بردار و بنشین، و مستحبّ است تکبیر بگویى و روى کفل خود بنشینى و بگویى: اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبّى وَاَتُوبُ اِلَیْهِ
و نیز بگوئى:
اَللّهُمَّ اغْفِرْ لى وَارْحَمْنى وَاجْبُرْنى وَادْفَعْ عَنّى وَعافِنى اِنّى لِما اَنْزَلْتَ اِلَىَّ مِنْ خَیْرٍ فَقیرٌ تَبارَکَ اللهُ رَبُّ الْعالَمینَ
خداوندا مرا بیامرز و به من رحم کن، و شکستگىام را اصلاح فرما، و از من دفاع کن، و مرا سالم بدار، من نسبت به خیرى که برایم فرو فرستى نیازمندم، مبارک است خداوند پروردگار جهانیان
آنگاه تکبیر مىگویى و به سجده دوم مىروى و انجام مىدهى آنچه را که در سجده اول انجام دادى، سپس سر از سجده برداشته و جلسه [نشستن] استراحت را بجا مىآورى، و براى رکعت دوم بر مىخیزى، و در حال برخاستن مىگویى: بحول الله و قوّته اقوم و اقعد [به نیرو و جنبش خدا برخیزم و بنشینم] چون به حالت آرامش قرار گرفتى حمد و سوره بخوان، و بهتر آن است که سوره توحید را بخوانى، و پس از پایان آن، سه مرتبه گفتن: کذلک الله ربى مستحبّ است، بعد تکبیر گفته، دستها را براى قنوت، تا برابر صورت بلند مىکنى، و باطن دستها را به سوى آسمان قرار مىدهى، و غیر از انگشت بزرگ سایر انگشتان، را به هم مىچسبانى و خوب است براى قنوت خواندن کلمات فرج را برگزینى و پس از آن بگویى:
اَللّهُمَّ اغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا وَعافِنا وَاعْفُ عَنّا فِى الدُّنْیا وَالاْخِرَةِ اِنَّکَ عَلى کُلِّ شَىْءٍ قَدیرٌ
خداوندا، ما را بیامرز، و به ما رحم کن، و از عافیت بهرهمندمان گردان و ما را در دنیا و آخرت بسلامت دار، بدرستى که تو بر هرچیز توانائى
آنگاه مى گوئى:
اَللّهُمَّ مَنْ کانَ اَصْبَحَ وَلَهُ ثِقَةٌ اَوْ رَجآءٌ غَیْرُکَ فَاَنْتَ ثِقَتى وَرَجآئى یا اَجْوَدَ مَنْ سُئِلَ وَیا اَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْحَمْ ضَعْفى وَمَسْکَنَتى وَقِلَّةَ حیلَتى وَامْنُنْ عَلَىَّ بِالْجَنَّةِ طَوْلا مِنْکَ وَفُکَّ رَقَبَتى مِنَ النّارِ وَعافِنى فى نَفْسى وَفى جَمیعِ اُمُورى بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ
خداوندا، هرکس که صبح کند و براى او تکیهگاه و امیدى جز تو باشد ولى تو پناه و امید منى اى بخشندهترین کسىکه از او درخواست شده، و اى مهربانترین کسىکه از او طلب مهربانى شده، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و به ناتوانى و درماندگى و بیچارگىام رحم کن و بر من به احسان از جانب خود به بهشت منّت گذار، و از آتش رهایم ساز، و در وجودم و همه امورم، سلامتم بدار، به مهربانىات اى مهربانترین مهربانان
و طول دادن قنوت سزاوار است، و دعاهایى که در قنوت خوانده مىشود بسیار است، آنگاه تکبیر مىگویى و رکوع و سجود را به همان صورتى که ذکر شد به جا مىآورى و پس از اتمام دو سجده، براى تشهّد و سلام بنشین، و مستحبّ است که روى کفل خود بنشینى، و پیش از تشهّد بگویى:
بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ وَالاَْسْمآءُ الْحُسْنى کُلُّها للهِ وَالْحَمْدُ للهِ وَخَیْرُ الاَْسْمآءِ للهِ اَشْهَدُ اَنْ لا اِلْهَ اِلّا اللهُ
به نام خدا و به جلوه خدا، و همه نامهاى نیکوتر براى خداست، و ستایش خداى را، و بهترین نامها براى خداست، گواهى مىدهم که معبودى جز خدا نیست
تا آخر تشهّد
در باب صدقه امام باقر (ع) می فرمایند :
صدقه 70 بلا از بلاهای دنیا را به همراه مرگ بد را از انسان دفع می کند و صدقه دهنده هر گز با مرگ بد نمی میرد علاوه بر اجر اخروی که برای او ذخیره می شود .
تالیف شیخ عباس قمی که بین سال های 1294 – 1359 هجری قمری که برابر با 1255 – 1318 هجری شمسی می زیست و در حرم امام علی(ع) در نجف مدفون گشت. کتاب مفاتیح الجنان مجموعه ای است از دعاها ، مناجات و زیارات و اعمال مخصوص ماه های سال می باشد که برگرفته از احادیث و یا روایاتی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار بیان شده است که به زبان عربی نوشته شده است و شیخ در ابتدای بعضی از دعاها و یا زیارات و اعمال توضیحاتی به فارسی درج کرده است .قسمت اعظمی از کتاب مفاتیح الجنان در حقیقت اقتباس شده از کتاب های (زادالمعال علامه مجلسی ، اقبال سید بن طاووی و مصباح کفعمی می باشد )
دیری نگذشت که در تمام ایران نسخه هایی از این کتاب در مساجد ، زیارتگاه ها پخش شد و مسلمانان جهت خواندن دعاها و زیارات در اماکن مقدس از آن استفاده نمودند این کتاب را خوشنویسان بزرگی چون طاهر خوشنویس،مصباحزاده، میرزا احمد زنجانی، محمدرضا افشاری و دیگران با خط نسخ و نستعلیق نوشتهاند.
توضیحاتی که شیخ عباس قمی ابتدای هر دعا یا زیارت یا اعمال آورده، به زبان فارسی است. اما متن دعاها و زیارتها که به عربی است توسط برخی از مترجمان به فارسی ترجمه شدهاند. معروفترین و رایجترین ترجمه فارسی مفاتیح، ترجمه مهدی الهی قمشهای است.
مفاتیح به زبانهای دیگر از جمله انگلیسی (دست کم چهار ترجمه)، فرانسوی، ترکی، اردو و اسپانیایی نیز ترجمه شده است
کتاب مفاتیح الجنان از آن جهت که شامل بسیاری از ادعیه و زیارات و اعمال مورد نیاز مردم در زندگی روزمره مردم بوده است و متنون درج شده آن از لحاظ سندی و روایی معتبر می باشد بسیار مورد توجه مخصوصا مردم ایران قرار گرفته است و تا به حدی که در اکثر اماکن مذهبی و حتی خانه ها در کنار کتاب قرآن کریم قرار گرفته است .
آورده اند که شیخ عباس قمی مفاتیح را بهانگیزه اصلاح کتاب مِفتاح الجنان( نوشته است که در آن زمان رایج و دعاهای بدون سندی در آن بوده است ) و کسانی از او خواسته بودند که دعاهای سنددار کتاب را جدا نموده به همراه سایر دعاهای معتبر بنویسد که ماحصل کار منجر به تالیف کتاب مفاتیح الجنان گشت .
قابل توجه است که از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون چیزی حدود 45 سال گذشته بیش از 28 میلیون نسخه از کتاب مفاتیح الجنان چاپ شده است و این عدد به غیر منتخب مفاتیح و یا کتب دیگری که اقتباس از مفاتیح الجنان است می باشد که خود بر اهمیت این کتاب و مورد استفاده قرار گرفتن آن توسط مردم ایران دارد .
مفاتیح الجنان یک بخش اصلی دارد که در سه باب شکل یافته است.
شیخ عباس قمی دعاها را به همراه سند نیاورده است، بلکه فقط بیان کرده دعا را از کدام منبع نقل میکند.
معمولاً در ابتدای مفاتیح الجنان، چند سوره بلند و کوچک قرآن چاپ میشو که در اصل کتاب نیامده است
شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نمازهای معروف مثل نماز حضرت رسول(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمه(س)،نماز جعفر طیار، زیارت ائمه در روزهای هفته، برخی از دعاها و مناجاتها
این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم شده است. مطالب این قسمت از ماه رجب شروع شده و با اعمال ماه جمادی الثانی و سپس اعمال نوروز و ماههای رومی تمام میشود. مناجات شعبانیه، در اعمال ماه شعبان، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح و دعای سحر معروف، اعمال شبهای قدر در اعمال ماه رمضان، دعای امام حسین در روز عرفه در اعمال ماه ذی الحجة جزو معروفترین و مشهورترین مطالب این بخش از مفاتیح به شمار میروند.
در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرمها ذکر شده است. نخستین زیارت، زیارت رسول خدا(ص) است که بعد از آن، زیارت حضرت فاطمه(س) و سپس زیارت ائمه بقیع آمده است. علاوه بر زیارت دوازده امام، این بخش شامل زیارت امامزادگان و بعضی از بزرگان و علمای شیعه نیز میشود، زیارتهایی مثل زیارت حضرت حمزه،مسلم بن عقیل، فاطمه بنت اسد، شهدای جنگ احد، سلمان فارسی و غیره. اعمال برخی از مساجد معروف مثل مسجد کوفه، مسجد صعصعه نیز در این بخش گنجانده شده است.
در این بخش هشت مطلب به مفاتیح افزوده شده است که به اعتقاد شیخ عباس قمی نیاز مردم به این دعاها زیاد بوده است. این هشت مطلب عبارتند از:
باقیات الصالحات کتابی از شیخ عباس قمی است که خود آن را در حاشیه مفاتیح نوشته و منتشر کرده است. به گفته شیخ عباس قمی نگارش این بخش در جمعه ۱۹ محرم سال ۱۳۴۵ق به پایان رسیده است در چاپهای مختلف مفاتیح الجنان، این کتاب به همراه مفاتیح عرضه شده است. این کتاب دارای شش باب و بخشی به عنوان ملحقات است که عبارتاند از:
برخی منابع که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح الجنان از آنها استفاده کرده و در این کتاب نام برده است، به شرح زیر است: